Recenzje książek

Ratuj nas

Hosanna – Szymon Majcherowicz

Tytuł „Hosanna” w kontekście treści składających się na twórczość Szymona Majcherowicza brzmi jak gorzki, sarkastyczny pocisk. Tam nie ma miejsca na zbawienie, ratunek, czy miłosierdzie. No, chyba, że najpierw odbędziesz doczesną pokutę, tu na ziemi wśród umownie szarej rzeczywistości.

„Hosanna” to drugi samodzielny zbiór opowiadać Szymona Majcherowicza, na który długo przyszło nam czekać. I nie dajcie się nabrać, że po „Otwieram oczy” nie da się już dziwnej, bo „Hosanna” pokazuje, że się da. W pięknych okolicznościach przyrody przyszło mi 'cieszyć’ się lekturą, a skończywszy ową uciechę mój stan ducha można określić jako depresyjny i będzie to delikatne określenie. Chyba jednak mam coś z masochistki, sabotującej wakacyjny ubaw, bo na poprzedni wyjazd zabrałam ze sobą Bielawskiego. No, nic do brzegu.

Tytułowe opowiadanie („Hosanna”) miałam okazję poznać, gdy było jeszcze plikiem w wordzie i powtórne spotkanie z Arturem, po latach, wcale nie zmniejszyło impetu z jaką ta opowieść wdarła się w moją głowę. Jest to historia iście Kafkowska, bo bezsens przemocy jakiej poddawany jest bohater, przy jednoczesnym ciężarze społecznego kontekstu nie pozwala by spojrzeć na niego inaczej. Realizm jest wręcz brutalny, taki uliczny, przy jednoczesny spojeniu z czymś niemal metafizycznym i nierzeczywistym. I chyba jest ono moim ulubionym, choć konkurentów ma twardych.

Bardzo mocnym zawodnikiem zdecydowanie jest „Inicjacja”. Dużo body horroru osadzonego jednak na onirycznym, halucynacyjnym gruncie. Nic innego jak opowieść o samotności i stopniowym rozkładzie człowieczej tkanki. Motywy seksualne są tu bardzo wyraźne, ale to akurat nie jest przypadek odosobniony – przekonacie się przy reszcie opowiadań – natomiast seksualność pełni tu niemal rytualną rolę, a sam akt jest jednocześnie aktem transformacji.

Podobnie wygląda to w „Karaczanie”. Jeśli o „Karaczanie” mowa, to na długo zapamiętacie główną postać kobiecą. Jest jak coach podrywu tylko z waginą, ale ma podobne, przemocowo-manpulacyjne metody. Nie byłoby to jednak tak frapujące, gdyby nie pierwiastek męski w tej opowieści. Poczucie zagubienia we własnym życiu, żeby nie powiedzieć we własnej głowie może być na tyle silne, że sami położymy się na ołtarzu ofiarnym i danym się zjeść, żeby tylko ktoś zdjął z nas nasze lęki i przejął odpowiedzialność.

A propo zagubienia koniecznie musicie przyjrzeć się historii „Ogrzej mnie”. Porzucenie boli i jest to ból fizyczny niemal i tak o tym pisze Szymon. A że pisze bardzo plastycznie, odczujecie to na własnej skórze. Tu też na arenę wkracza body horror, ale to tylko zasłona dymna i znowuż środek do celu jakim jest pokazanie, że każda transformacja rodzi się w bólach. Żeby się odnaleźć najpierw trzeba się zgubić, żeby się zgubić trzeba długo iść, drogi na skróty nie ma.

Wisienka na torcie to ostatnie opowiadanie „Copacabana”. Bardzo trudny i ryzykowny temat, ale wyłożony z miękkością ręczniczka. Z tym że ręcznik jest mokry jak flis i właśnie przyrznięto Ci nim w dupę. To opowieść o rodzicach niepełnosprawnego dziecka, o jego ojcu właściwie i jego daremnych próbach uwolnienia się od rzeczywistości. Tzn. może nie są one tak daremne, bo kilka peronów naszemu Robertowi odjeżdża, nie oznacza to jednak, że ta nowa rzeczywistość będzie raptem lepsza. W Szymona nie może być lepiej, może być tylko gorzej i tego się trzymajcie.

„Hosanna” to w gruncie rzeczy zamach na poczucie bezpieczeństwa. Pięć koszmarnych opowieści o ludziach, którzy nie tyle są na granicy, co doszli do ściany. Umowne potwory to każdorazowo metafora traumy, samotności, bezsilności. To nowelki na skroś psychologiczne, ale ubrane w szaty werid’u, coby o strachu nie mówić za bardzo wprost, bo to dopiero byłoby przerażające;) Potworności przychodzą by zaprowadzić w bohaterach nieodwracalną zmianę, zdeformować ich człowieczeństwo, zredefiniować istnienie.

Moja ocena: 10/10

Dziecko indygo

Indygo – Michał Jan Chmielewski

W Baskin od zawsze giną dzieci. Z mniejszą lub większą częstotliwością dzieje się to od lat. Winien tego jest osobnik nazywający siebie Kusakiem. Właśnie w Baskin mieszka nastoletnia Ada, zwana Rudą i jej kumple. Dziewczyna zwraca na siebie uwagę Kusaka – ona i jej młodszy dziwny kolega, Emil, dziecko Indygo, dziecko, które widzi więcej.

Twórczość Michała Jana Chmielewskiego uważam za jedno z moich najlepszych odkryć. Autor, którego spokojnie można by porównać z Kuczokiem pod względem przyrostu fabularnych okropieństw jakimi obrzuca czytelnika i z Kubą Małeckim pod względem wrażliwości na owe okropieństwa, nie doczekał się takiej popularności na jaką w moim mniemaniu zasługuje, a wiedzcie, że mówię to z pełnym przekonaniem po lekturze zaledwie dwóch jego książek.

„Indygo” jeśli mam go definiować gatunkowo jest kryminałem i obyczajówką z wątkiem paranormalnym. Jego bohaterami są młodzi ludzie, praktycznie jeszcze dzieci. Jak to u Chmielewskiego bywa w ich krainę dzieciństwa wdziera się zło, tym razem uosobione w postaci mordercy.

Świetnie wykreowany antybohater nie stanowi popłuczyn po amerykańskim micie serial killer, jest bardzo zwyczajny, autor nie robi z niego nad człowieka i nie sili się by z jego modus operandi czynić sensacje XX wieku. Wiemy o nim tylko tyle, by wzbudził w nas grozę i niechęć. Bardzo łatwo uwierzyć, że ten człowiek przez tyle lat przemykał przez Baskin niezauważony. W powiesi poznajemy jego perspektywę, ba, otwiera ona całą historie gdy świadkujemy jednemu z jego zbrodniczych działań.

Naszą final girl, mówiąc językiem slashera, jest dorastająca Ada. Nie da się jej nie polubić, nie da się nie zaangażować w jej los. Jest jeszcze Emil, Emil dziwadło, młodszy kolega Ady, który z pewnością skojarzy Wam się z chłopięca postacią pewnego bardzo znanego ghost story.

„Zło” zmiażdżyło mnie psychicznie, ciężko nazwać tą powieść dobrą rozrywką, ale w przypadku „Indygo” istnieje na to znacznie większa szansa. Jest w niej zawarty smutek i tragizm, ale w przeciwieństwie do „Złe” los bohaterów nie jest tak kategorycznie naznaczony nieuchronnym fatum. Tu tli się nadzieja. Poczynania Ady, Emila i oczywiście Kusaka śledziłam w napięciu. Książka napisana z niezwykłą wrażliwością, jednocześnie relacjonująca ciekawą, angażującą historię. Oczywiście polecam.

Moja ocena: 9/10

O horrorze naukowo

Rejestr grozy. Przewodnik po technikach narracyjnych – Paweł Wielopolski

Nie ma bardziej pierwotnego uczucia niż strach. Jestem zdania, że stanowimy cywilizację lęku i to właśnie on napędził jej rozwój, Wszystkie wytwory naszego gatunku miały jeden cel: dać mu poczucie bezpieczeństwa. Nie ma skuteczniejszego narzędzia wywierania wpływu, ani potężniejszej broni, ani skuteczniejszej motywacji niż strach. Jako gatunek jesteśmy z natury wylęknieni i to lęk towarzyszy nam od początku aż do końca istnienia.

„Rejestr grozy. Przewodnik po technikach narracyjnych” Pawła Wielopolskiego” rozbiera grozę na części. W każdym rozdziale przyglądamy się innemu jej aspektowi. Mamy cztery główne rozdziały podzielone na mniejsze podrozdziały i każdy przygląda się zagadnieniu budowania klimatu grozy biorąc pod uwagę części składowe danej narracji.

Co sprawia, że dana historia (czy literacka, czy filmowa) trafia w samo sedno lęku? Co sprawia, że dany tekst, czy obraz oddziałuje tak skutecznie? Czy zawsze boimy się tego co nadnaturalne, czy groza może czaić się w codzienności, która z nagła ulega rozpadowi?

Jak na literaturoznawcę przystało autor przytacza całe mrowie przykładów, niekiedy zupełnie nieoczywistych, wcale nie kojarzonych jednoznacznie z gatunkiem. Drobiazgowo analizuje użyte techniki narracyjne, sposób budowania świata przedstawionego w utworze. Uwzględnia kontekst kulturowy i rys historyczny. Po prostu rozbiera grozę na części, pozwala jej się przyjrzeć tak w wymiarze artystycznym jak i naukowym.

Pozycja obowiązkowa dla każdego fana gatunku, pełna ciekawostek pozwalających spojrzeć na dany utwór od innej strony. Kolosalne research, wiedza akademicka, ale podana w bardzo przejrzysty i przystępny sposób, bez zadęcia. Marzy mi się, że groza zacznie być traktowana serio i myślę, że takie pozycje troszkę nas do tego przybliżają.

Moja ocena: 10/10

Współpraca wydawnictwo PWN

Zanim pójdziesz

Jedna wrona smutek wróży – Christopher Barzak

Martwe ciało piętnastoletniego Jamiego Marksa zostaje znalezione w lesie. Śmierć cichego i niemal niewidzialnego za życia chłopaka drąży wyłom z duszy jego szkolnego kolegi, Adama. Jest to dziwne o tyle, że Adam MacCormick nigdy nie przyjaźnił się z Jamie’m, ba, Jamie nie przyjaźnił się z nikim i tak za życia jak i po śmierci nikogo zbytnio nie interesuje. Inaczej sprawa wygląda z Adamem, który nie tylko odczuwa obecność Jamiego, ale ta obecność zdaje się na niego wpływać i zmieniać sposób odbierania świata.

„Jedna wrona smutek wróży” to jedna z dziwniejszych książek jakie miałam okazję czytać. Struktura narracyjna odbiega od linearnego schematu. Emocje dominują nad wydarzeniami i to one nadają ton i tempo całości. Wytyczają kierunek i wskazują gdzie ogniskować uwagę.

Mamy tu realizm w bardzo naturalistycznej formie skonfrontowany z tym co niesamowite. Świat bohatera nie jest światem bezpiecznym. Pierwszym zdarzeniem niszczącym mir jest wypadek matki Adama, widmo śmierci po raz pierwszy zagląda mu w oczy. Jest swego rodzaju preludium przed śmiercią Jamiego.

Gdy śmierć uosobiona w postaci ducha Jamiego na dobre zadomawia się w życiu Adama ten całkowicie traci grunt pod nogami, a nadwątlona granica tego co realne, a tego co wyobrażone zaciera się. W końcu chłopak orientuje się, że jego nowy, martwy przyjaciel zaczyna przejmować nad nim kontrolę, ale nie w taki sposób w jaki możecie to kojarzyć z historii o opętaniach – to co zupełnie innego, nie tak dosłownego i kategorycznego.

Więcej tu elementów realizmu magicznego niż grozy, choć nastrój opowieści grozowym jak najbardziej można nazwać. No i jest martwy chłopak, ale co on tu robi? To swego rodzaju powieść inicjacyjna, obrazująca kryzys dojrzewania, ból towarzyszący narodzinom nowej tożsamości i zrozumienie, że tego co odeszło nikt nie przywróci. Bardzo dobra, dziwna rzecz.

Moja ocena: 8/10

Współpraca Wydawnictwo Zysk i s-ka

Ktoś nie wyjdzie stąd żywy

Wybór diabła – Adrian Bednarek

Cicha zabójczyni uchodzi z życiem ze swojego pierwszego spotkania z Rzeźnikiem Niewiniątek, Kubą Sobańskim. Ten wciąż ma ją w pamięci i zdaje sobie sprawę z tego jak niewygodny jest dla niego fakt, że kolejna osoba poznała prawdę na temat jego mrocznego hobby. Z drugiej strony to, czego razem dokonali rodzi tęsknotę za możliwością dzielenia z kimś własnych demonów. Ich drogi krzyżują się ponownie, gdy Weronika trafia do aresztu, oskarżona o poważne przestępstwo, a jej obrońcą zostaje Dona aka blond piękność, czyli kobieta Sobańskiego. Dziwny trójkąt oparty na wzajemnych podejrzeniach, najgorszych intencjach i najmroczniejszych namiętnościach musi kogoś doprowadzić do grobu. Pytanie kogo?

Nie do wiary, że to już dziewiąty tom serii. To jak spotkanie ze starym, toksycznym, znajomym, który zawsze ma dla nas nieprzewidziane atrakcje, a tego co wydarzyło się w „Wyborze diabła” nie przewidziałam w najśmielszych oczekiwaniach.

Postać Weroniki Braś stała mi się szczególnie bliska, więc kontynuacja tej znajomości była mi bardzo na rękę. (Na rękę było mi też inne wydarzenie, ale o tym sza.) To jedna z ciekawszych postaci jakie udało się stworzyć Bednarkowi, godna przeciwniczka dla Sobańskiego, albo dobry partner w zbrodni – zależy co wybierze Kuba.

Wybór jest tu motywem kluczowym, a przyglądanie się temu jak miota się bohater to emocjonalny rollercoaster. Serio, miałam w trakcie lektury takie moment, że chciałam cisnąć książką w kąt, bo nie mieściło mi się w głowie na jakie manowce prowadzi go autor.

Jest tu mniej krwi, a więcej intryg. Działania Kuby wymierzone w Weronikę mają nieco vibe’u pierwszego tomu, pierwszych polowań, więc to miłe wspomnienie. Jednak wydaje mi się, że to nie Kuba wiedzie tu prym. Znacznie więcej do powiedzenia mają tu postaci kobiece, to one knują, zastawiają pułapki, przeprowadzają eksperymenty i wystawiają diabelską cierpliwość Kuby na próbę. To spore novum, pewien powiew świeżości, dla malkontentów, którzy obawiają się o wtórność, czy „wypalenie zawodowe” seryjniaka. Nic z tych rzeczy, jest moc, finał epicki. A to przecież nie koniec. To znaczy, nie dla wszystkich;)

Książka objęta patronatem Biblii Horroru

Współpraca reklamowa wydawnictwo Zaczytani

Puk, puk…

Pozwól mi wejść – John Ajvide Lindqvist

Na blokowisku w ponurym szwedzkim Blackeberg mieszka dwunastoletni Oskar. Samotny chłopiec wychowywany przez matkę i rzadko widujący ojca. Każdego dnia w szkole pada ofiarą przemocy i upokorzenia. Nie ma przyjaciół. Kiedy pod osłoną nocy do jego bloku wprowadza się nowa rodzina Oskar pierwszy raz widzi Eli, swoją rówieśniczkę. Dziewczynka mieszka z Hakanem, starszym mężczyzną, którego Oskar bierze za jej ojca. Eli wychodzi jedynie po zmroku, nie odczuwa zimna skandynawskiej nocy i… nie lubi słodyczy. Cała jest jak z innej planety, zupełnie jak Oskar. Podczas gdy między dwójką dzieciaków rodzi się przyjaźń w okolicy zostają znalezione zwłoki. A później kolejne…

Pisałam Wam już o „Ludzkiej przystani” i „Życzliwości”, więc czas na powrót do korzeni i debiutancką powieść Johna Ajvide Lindqvista, iluzjonisty, komika, który pewnego dnia napisał książkę i wszystkim opadły szczęki. W sumie nie wiem, czemu tak długo zwlekałam z lekturą, może czekałam na jakieś 'godne’ wydanie? Oczywiście znam historię Oskara i małej wampirzycy, bo doczekaliśmy się dwóch pełnometrażowych ekranizacji i jednego serialu na podstawie powieści, ale zgadnijcie co? Żadna, nawet ta dosyć mroczna szwedzka produkcja, nie umywa się do oryginalnego tekstu literackiego. Ta powieść miażdży kości i wysysa krew.

Jest to dzieło dość opasłe, przyznaję, ale nie nie obliczone na metry, a na bogactwo wątków. Trochę po kingowsku gawędziarska, ale ze znacznie mroczniejszym vibem. Jeśli już jakaś postać pojawi się na planszy, to wiedz, że nie po to, by opowiedzieć nam coś przyjemnego. Szczególnie zapadł mi w pamięć konkubent matki Tommyego, 'kolegi’ Oskara i choć najwięcej do zrobienia ma w drugiej części powieści, to właśnie motyw wizyty Tommyego w jego domu – pistolety i dewocjonalia, i poczynione w związku z tym refleksje – jakość szczególnie mnie ujęły. Takie detale świadczą o tym jak rewelacyjnym obserwatorem jest autor. Konkubent, który jednocześnie jest policjantem interesującym się sprawą makabrycznych zbrodni w Blackeberg nie jest więc 'białym charakterem’, ale czy takie w ogóle występują w tej powieści?

Krzykniecie: Oskar, biedny samotny chłopiec dręczony przez szkolnych prześladowców. Wtedy z ripostą przybiegnie Eli i odkrzyknie, że ona zbija, bo musi a Oskar chciałby zabijać, ale się boi. Musicie wiedzieć, że Oskar wyjątkowo fascynował się psychopatycznym mordercami, w pobliskim lasku odgrywał scenki ataków i z pewnością coś tu jest na rzeczy. Serio, można zyskać poczucie, że nie ma tu jednej pozytywnej postaci. A kiedy pomyślicie, że poziom okrucieństwa, podłości i zdeprawowania osiągnął apogeum nadchodzi Hakan ze swoją historią.

Powiem, Wam, że ekranizacje – szczególnie amerykańska – wyprały jego czarną duszę w 'Vizir bielsze nie będzie’. To czego się o nim dowiecie, przyprawi Was o dreszcze. Możecie też zwymiotować, są różne opcje. Autor wyjątkowo pochyla się nad jego portretem psychologicznym, ukazuje tragizm jego postaci, ale jest to tragizm z rodzaju biografii Humberta Humberta, a nie żywotu człowieka poczciwego. O Eli też dowiecie się więcej niż mówią scenariusze filmowe, przez co relacja z Oskarem nabierze nowego wymiaru i stanie się jeszcze bardziej skomplikowana. Jeśli więc zakładaliście, że nie warto sięgać po książkę, bo widzieliście filmy – BŁĄD.

Jeśli mieliście do czynienia z „Życzliwością” czy też „Ludzką przystanią” z pewnością domyślacie się, że tło społeczne odgrywa tu ogromną rolę, a każdy pojawiający się tu potwór i potworność jest produktem cywilizacji, społeczeństwa. Wampiryzm może symbolizować izolacje, funkcjonowanie na marginesie społeczeństwa, samotności i odrzucenie. A może to właśnie odrzucenie zmienia ludzi w potwory? Who know? Autor zdradził, że tworząc postać Oskara odwołał się do własnych wspomnień – widać, że wie co opisuje. Może nie spotkał w swojej dzielnicy wampira, ale z pewnością spotkało go coś co symbolicznie można nazwać spotkaniem z mrokiem. I do tego mroku teraz Was zapraszam.

Książka objęta patronatem BH

Współpraca Zysk i s-ka